VÌ SAO TÔM BỊ ÓP THÂN, SỤT KÝ KHI ĐIỀU TRỊ HỘI CHỨNG PHÂN TRẮNG?

Hội chứng phân trắng (HCPT) trên tôm thẻ chân trắng (TTCT) là một trong những bệnh đường tiêu hóa gây thiệt hại lớn trong nuôi tôm. Bệnh có thể xuất hiện ở hầu hết các giai đoạn nuôi và diễn biến rất nhanh nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời. Thực tế cho thấy, nhiều ao nuôi sau khi điều trị thành công vẫn gặp tình trạng tôm bị óp thân, hao hụt trọng lượng, tuột size hoặc giảm chất lượng thương phẩm. Đây cũng là lý do khiến nhiều người nuôi e ngại điều trị HCPT vì hiệu quả kinh tế không như mong muốn. Vậy vì sao tôm lại bị óp thân, sụt ký trong quá trình điều trị hội chứng phân trắng? Dưới đây là những nguyên nhân phổ biến nhất.

1. Điều trị hội chứng phân trắng kéo dài làm tôm mất sức, chậm phục hồi

Thời gian điều trị càng kéo dài thì tôm càng tiêu hao năng lượng, giảm khả năng bắt mồi và phục hồi, dẫn đến hiện tượng óp thân, sụt ký.

Chọn chưa đúng thuốc chưa phù hợp

Nếu lựa chọn đúng thuốc điều trị, hệ tiêu hóa của tôm có thể cải thiện chỉ sau vài cữ ăn. Khi tôm ăn được lượng thức ăn đã trộn thuốc đầy đủ, tốc độ phục hồi hội chứng phân trắng sẽ nhanh hơn đáng kể. Ngược lại, sử dụng thuốc không phù hợp khiến thời gian điều trị kéo dài, sức khỏe tôm suy giảm và hiệu quả điều trị thấp.

Chưa xử lý đúng nguyên nhân gây phân trắng

HCPT có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như:

• Ký sinh trùng đường ruột.
• Vi bào tử trùng EHP.
• Màu nước ao không ổn định, pH dao động lớn giữa sáng và chiều.
• Tảo tàn hoặc rớt tảo đột ngột.
• Thức ăn bị ôi thiu, nấm mốc.
• Hàm lượng khí độc cao kéo dài.
• Mật độ vi khuẩn Vibrio trong ao lớn.
• Nuôi ghép hoặc thả xen nhiều đối tượng.
• Ếch, nhái, cua, cá hoặc côn trùng xâm nhập ao nuôi.

Nếu không xử lý đồng thời các nguyên nhân trên, bệnh rất dễ kéo dài và tái phát.

Hình: TTCT bị hội chứng phân trắng tại phòng R&D công ty Etech STC.

Các yếu tố gây stress trong quá trình điều trị

Ngoài nguyên nhân bệnh, nhiều yếu tố khách quan cũng làm quá trình hồi phục chậm hơn như:

• Sốc thuốc.
• Thay nước quá nhiều.
• Nhiệt độ biến động.
• Thời tiết bất lợi.
• Tảo biến động mạnh.
• pH dao động lớn.
• Kích thích lột xác không đúng thời điểm.

Khi sức khỏe tôm suy giảm kéo dài, khả năng hấp thu dinh dưỡng giảm, cơ thịt teo dần và tôm bắt đầu sụt trọng lượng.

2. Tôm tái nhiễm liên tục trong quá trình điều trị hội chứng phân trắng

Nhiều trường hợp ban ngày tôm phục hồi khá tốt, nhưng sáng hôm sau lại tiếp tục xuất hiện phân trắng.

Nguyên nhân là trong thời gian điều trị, tôm không chỉ ăn thức ăn công nghiệp đã được trộn thuốc mà còn ăn các sinh vật tự nhiên trong ao như mùn bã hữu cơ, xác động vật, sinh vật đáy hoặc vật chủ mang mầm bệnh. Những nguồn thức ăn này không chứa thuốc nên bệnh rất dễ tái nhiễm.

Bên cạnh đó, chất lượng nước trong ao thường đã mất cân bằng khi HCPT xuất hiện. Nếu chỉ điều trị qua thức ăn mà không xử lý môi trường nước thì hiệu quả sẽ không bền vững.

Trong quá trình điều trị cũng cần kiểm soát các đối tượng xâm nhập như:

• Cua.
• Cá tạp.
• Ốc.
• Ếch, nhái.
• Côn trùng.

Đây đều có thể là nguồn mang mầm bệnh hoặc làm tăng nguy cơ tái nhiễm.

Hình: So sánh sắc tố giữa tôm khỏe và tôm mắc hội chứng phân trắng.

3. Tôm không được bổ sung dinh dưỡng cao cấp trong khi điều trị hội chứng phân trắng

Tôm bị HCPT thường:

• Ăn yếu.
• Giảm khả năng bắt mồi.
• Hấp thu dinh dưỡng kém.
• Tiêu hóa không hoàn toàn.

Do đó, ngoài việc điều trị tác nhân gây bệnh, cần bổ sung nguồn dinh dưỡng chất lượng cao để hỗ trợ phục hồi hệ tiêu hóa, tăng khả năng hấp thu và hạn chế mất cơ.

Ngược lại, việc phối trộn các loại thuốc có mùi vị khó chịu hoặc chứa hoạt chất làm giảm khả năng bắt mồi của tôm cũng là một trong những nguyên nhân khiến tôm ăn ít hoặc biếng ăn. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị do tôm không hấp thu đủ lượng thuốc cần thiết, mà còn gây khó khăn trong việc quản lý lượng thức ăn, làm tăng nguy cơ dư thừa thức ăn và ảnh hưởng đến chất lượng môi trường ao nuôi.

Trong suốt quá trình điều trị, việc kết hợp dinh dưỡng phù hợp giúp tôm nhanh lấy lại thể trạng, hạn chế tình trạng óp thân và sụt ký.

Hình: Sản phẩm STC-ZCOR dinh dưỡng cao cấp sử dụng xuyên suốt quá trình điều trị hội chứng phân trắng.

4. Quản lý chất lượng nước chưa đạt yêu cầu khi điều trị hội chứng phân trắng

Quản lý môi trường là yếu tố quyết định thành công của quá trình điều trị HCPT.

Duy trì trạng thái cân bằng biofloc hoặc copefloc

Ao nuôi cần duy trì hệ vi sinh ổn định, giúp cân bằng hệ sinh thái và hạn chế sự phát triển của vi khuẩn gây bệnh. Kham khảo trạng thái cân bằng trong ao nuôi:

Mật độ vi khuẩn gây bệnh cao

Cần tạo điều kiện để hệ vi khuẩn có lợi phát triển nhằm cạnh tranh và lấn át vi khuẩn có hại. Khi xử lý giảm mật độ vi khuẩn, nên ưu tiên các giải pháp an toàn, tránh gây sốc cho tôm hoặc làm tảo tàn đột ngột. Những biến động này có thể khiến tôm bị stress, giảm bắt mồi, ăn chậm hoặc bỏ ăn, làm ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

Hình: Sau điều trị HCPT, tôm vẫn lột xác và phát triển bình thường tại phòng R&D Công ty Etech STC.

Hình: STC A8 & STC K9 - Sản phẩm thảo dược và acid hữu cơ xử lý an toàn trong quá trình điều trị hội chứng phân trắng.

Ký sinh trùng và EHP

Nếu nguồn nước cấp hoặc đáy ao vẫn còn ký sinh trùng như Gregarine hoặc vi bào tử trùng EHP, tôm rất dễ tái nhiễm trong quá trình điều trị. Do đó cần xử lý đồng thời nguồn nước, đáy ao và các yếu tố mang mầm bệnh.

Hàm lượng khí độc cao

Khi NH₄⁺, NH₃ hoặc NO₂⁻ tăng cao, tôm sẽ:

• Ăn yếu.
• Tiêu hóa kém.
• Dễ dư thức ăn.
• Phân trắng kéo dài.

Trong giai đoạn này cần thiết:

• Chia nhỏ cữ ăn.
• Theo dõi lượng thức ăn dư.
• Syphon đáy thường xuyên.
• Loại bỏ phân trắng càng sớm càng tốt.

Chất lượng nước suy giảm

Các yếu tố như:

• Hàm lượng chất rắn lơ lửng cao.
• Oxy hòa tan thấp.
• Tảo tàn nhiều
• Mật độ nuôi quá cao.

đều làm giảm khả năng phục hồi của tôm. Khi đó, tôm chỉ duy trì sự sống, không còn tăng trưởng, dẫn đến hiện tượng óp thân và sụt ký.

5. Một số lưu ý để hạn chế tôm óp thân, sụt ký khi điều trị HCPT

• Xác định đúng nguyên nhân gây hội chứng phân trắng trước khi điều trị.
• Lựa chọn đúng thuốc và đúng giải pháp theo từng nguyên nhân.
• Kết hợp điều trị qua thức ăn với xử lý môi trường nước.
• Bổ sung dinh dưỡng chất lượng cao để hỗ trợ phục hồi hệ tiêu hóa.
• Kiểm soát khí độc, vi khuẩn, ký sinh trùng và thức ăn dư trong ao.
• Hạn chế các tác động gây stress như thay nước nhiều, sốc thuốc hoặc biến động môi trường.
• Đánh giá khả năng phục hồi của đàn tôm để quyết định tiếp tục điều trị hay thu hoạch sớm nhằm hạn chế rủi ro kinh tế.
• Tham khảo thêm: Để tìm hiểu chi tiết về quy trình điều trị hội chứng phân trắng, phân lỏng trên tôm thẻ chân trắng, bà con có thể tham khảo bài viết "Quy trình 3 bước điều trị hội chứng phân trắng, phân lỏng trên tôm thẻ" tại: ETECH STC.

Kết luận

Hiện tượng óp thân, sụt ký khi điều trị hội chứng phân trắng chủ yếu xuất phát từ việc thời gian điều trị kéo dài, tái nhiễm liên tục, thiếu dinh dưỡng và môi trường ao nuôi chưa được kiểm soát tốt.

Càng phát hiện sớm, xác định đúng nguyên nhân và áp dụng đồng bộ các giải pháp về điều trị, dinh dưỡng và quản lý môi trường, khả năng phục hồi của tôm càng cao, hạn chế hao hụt trọng lượng và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nuôi.

Viết bài: ThS. Lê Trung Thực