BỆNH TRẮNG MÌNH - TRẮNG GAN (TRẮNG TOÀN THÂN) CÓ PHẢI TPD?

1. Định nghĩa trắng mình - trắng gan (trắng toàn thân)

• Trong thực tế gần đây, nhiều ao nuôi tôm thẻ chân trắng (TTCT) lót bạt ghi nhận sự xuất hiện của bệnh trắng mình – trắng gan. Hội chứng này thường bùng phát rất nhanh, đặc biệt là qua đêm, sau cơn mưa lớn, khi ao xuất hiện tảo lam hoặc rớt tảo đột ngột. Nếu không kịp thời can thiệp, tỷ lệ hao hụt rất cao do tôm chết đột ngột và lây lan nhanh trong ao.
• Bệnh thường xuất hiện ở giai đoạn 7–25 ngày sau thả giống – thời điểm tôm còn nhạy cảm với biến động môi trường.
• Ở giai đoạn đầu, biểu hiện bệnh dễ khiến người nuôi nhầm lẫn với TPD (bệnh mờ đục hậu ấu trùng). Tuy nhiên, theo đánh giá của nhóm nghiên cứu Etech STC, hội chứng trắng mình – trắng gan có nhiều điểm khác biệt so với TPD và không trùng khớp hoàn toàn với cơ chế bệnh TPD đã được mô tả trước đó.

Hình ảnh tôm bị bệnh TPD _ trích nguồn [https://thuysanvietnam.com.vn/bệnh TPD].

2. Nguyên nhân bệnh trắng mình trắng gan (trắng toàn thân)

Theo kết quả nghiên cứu của Etech STC thực hiện trên hệ thống pilot với các thí nghiệm đánh giá khả năng gây bệnh, biểu hiện lâm sàng và mức độ gây chết trên tôm, nhóm nghiên cứu ghi nhận rằng nguyên nhân khiến tôm chết chủ yếu xuất phát từ hai nhóm yếu tố chính:

Tôm bị ngộ độc qua đường ăn:

• Tôm có thể hấp thu độc chất trực tiếp thông qua thức ăn hoặc sinh vật trong ao, bao gồm:
• Tảo độc: tảo lam, tảo mắt…
• Nguồn thức ăn bị nhiễm độc hoặc kém chất lượng
• Các hợp chất vô cơ không tan: vôi canxi, dolomite… khi tồn lưu trong ao với nồng độ cao có thể gây độc cấp tính

Tôm sống trong môi trường nước bị nhiễm độc:

• Khi các chỉ số môi trường vượt ngưỡng an toàn, tôm nhanh chóng bị stress và suy yếu, dẫn đến tỷ lệ chết tăng cao. Các độc chất ghi nhận gồm:
  • Khí độc: NH₃/NH₄⁺, NO₂⁻, H₂S
  • Hóa chất độc: Clo tồn dư
  • Kim loại nặng và phèn: đồng, sắt, nhôm…
• Các thành phần độc hại tồn lưu ở nồng độ cao, gây tổn thương mô cơ, gan tụy và dẫn đến chết đột ngột

Hình lớp biofine và tảo lam hình thành và tôm ăn bị độc chết (theo hệ Pilot Etech STC).

3. Phân biệt trắng mình trắng gan và TPD

3.1 Giống nhau:

Cả hai bệnh đều có những biểu hiện tương đồng khiến người nuôi dễ nhầm lẫn ở giai đoạn đầu:

• Tôm chết rất nhanh, diễn tiến cấp tính
• Gan tụy nhạt màu hoặc trắng, mô cơ mờ đục
• Đường ruột trống rỗng, tôm bỏ ăn
• Tỷ lệ hao hụt cao nếu không can thiệp kịp thời

3.1. Khác nhau:

Hình tôm bị ngộ độc chết do ăn lớp biofine và tảo lam  (theo hệ Pilot Etech STC).

4. Nhận biết trắng mình trắng gan (trắng toàn thân)

Để nhận diện sớm và can thiệp kịp thời, người nuôi có thể dựa vào các dấu hiệu đặc trưng sau:

Hình tôm B bị bệnh trắng mình – trắng gan (trắng toàn thân).

5. Kết luận & khuyến nghị

• Khi môi trường nước chưa đạt trạng thái cân bằng, các yếu tố độc hại có thể xuất hiện dù không quan sát được bằng mắt thường, như:
  • Tảo xấu ở mật độ thấp
  • Lớp biofine tích tụ dưới đáy ao
  • Kim loại nặng và khí độc tồn lưu
• Những yếu tố này, dưới tác động từ biến động thời tiết hoặc thay đổi môi trường ao nuôi, có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến tôm thông qua ba con đường chính:
  • Đường mang thông qua hô hấp trong nước – độc chất hòa tan làm tôm stress và tổn thương cơ quan nội tạng.
  • Đường hấp thụ qua vỏ – tôm hấp thụ trực tiếp kim loại nặng, khí độc hoặc độc tố tảo.
  • Đường ăn trực tiếp – tôm ăn phải biofine, tảo độc hoặc hợp chất vô cơ không tan, dẫn đến ngộ độc cấp tính và chết nhanh.
• Do đó, việc duy trì môi trường nước ổn định, kiểm soát tảo, giảm tích tụ biofine và hạn chế các yếu tố gây biến động là giải pháp then chốt để giảm rủi ro ngộ độc và hạn chế thiệt hại trong quá trình nuôi.
• Tuân thủ 3 nguyên tắt bất di bất dịch trong nuôi, tham khảo [https://youtu.be/DHNHmicoUg4?si=UzJGZmcWnLrfKaFa]

• Tham khảo ngừa và điều trị bệnh bằng bộ đôi STC K9& A8 [https://etechstc.com/blogs/ky-thuat-nuoi-tom/bo-doi-stc-a8-stc-k9-xu-ly-tpd-ehp-nam-nhot-ky-sinh-trung-khu]

Viết bài:  Ths Lê Trung Thực